RSS

Category Archives: મનનાં વિચાર..રેખા પટેલ

દરેક ભાઈઓને રક્ષાબંધનની ખુબખુબ વધાઈ- રેખા પટેલ(વિનોદિની)
રક્ષાબંધનનું પર્વ એટલે ભાઈ બહેનના પવિત્ર પ્રેમને ફરીફરી યાદ અપાવતો તહેવાર. આ પવિત્ર બંધનમાં માત્ર લોહીની સગાઇ હોવી જરૂરી નથી. ઘર્મના ભાઈ બહેન પણ આ દિવસને ભૂલી શકતા નથી. રાખડી માત્ર એક સુતરનો ધાગો માત્ર નથી. અહી બહેનના ચારિત્રનું રક્ષણ કરવાને ભાઈનું વચન છે. બદલામાં ભાઈના હાથ ઉપર રક્ષા બાંધી તેની દીર્ઘાયુ અને પ્રગતિ માટેની પ્રાર્થના સમાએલી છે.
આ તહેવારમાં સમાએલી ભાવના પણ અતિ પવિત્ર હોય છે. જે હાથ ઉપર રાખડી બંધાતી હોય તેના અંતરમાં બહેન માટે સ્નેહની સરવાણીઓ જરૂર ફૂટે છે. આ સબંધમાં નરી નિર્દોષતા હોવી જોઈએ. બદલામાં બહેનને કશું આપવું જરૂરી નથી. આપવું એતો માત્ર સામાજિક પરંપરા છે. બાકી બહેનના માર્ગમાં આવતા દુઃખોને લેવાના હોય છે. તેનું સમાજમાં છુપાઈને રહેતા રાક્ષસોથી રક્ષા કરવાની હોય છે. બહુ અઘરું છે છતાં આ કાર્ય માત્ર એક સુતરનો ઘાગો કરાવી શકે છે.
કારણ આજે પણ સમાજની આ કમનશીબી છે કે સ્ત્રીને યેનકેન પ્રકારે પુરુષના છત્રની જરૂર પડે છે. સ્ત્રી ગમે તેટલી આગળ આવે છતાં તેની શારીરિક રચના અને ઋજુ હૈયું તેને પુરુષથી અલગ પાડે છે. પરિણામે પુરુષની વિકૃતિઓનો શિકાર બનતી રહે છે. આવા સમયે તેને બાળપણથી હૈયાધારણા મળે છે કે તેનો ભાઈ તેની સાથે છે. બસ નાનપણથી આ બાલાગોટી તેને પીવડાવવામાં આવે છે કે રક્ષણ માટે ભાઈ છે પછી પતિ. જોકે આ માટે સ્ત્રીઓ એ જાતે હવે પોતાનું રક્ષણ કરતા શીખવું ખુબ જરૂરી બની રહ્યું છે.
આપણા સમાજની કરુણ કથની છે કે દરેક બહેનોનાં આ ભાઈઓને પોતાની બહેનની રક્ષા કરવાનું યાદ રહે છે સાથે બીજાની બહેનોનું ભક્ષણ કરવાનું ચુકતા નથી. આવા વખતે પુરુષ પોતાની બહેનને યાદ કરી લે તો સ્ત્રી તરફ ખરાબ દ્રષ્ટિથી જોવાની વિકૃતીથી દુર રહી શકશે

Advertisements
 

summer job

ટીનેજર્સ માટે વેકેશનમાં સમર જોબની જરૂરીઆત.
જુન થી સપ્ટેમ્બરનું પહેલું વિક અમેરિકામાં સ્કુલ કોલેજમાં વેકેશન ટાઈમ ગણાય. એક તરફ સ્કુલ વર્ષ પૂરું થવા આવે અને સમરની શરૂઆત હોય, આ બાળકો માટે સહુથી ગમતો ટાઈમ હોય છે. આ અઢીથી ત્રણ મહિના વેકેશન દરમિયાનનો ટાઈમ કેમ પસાર કરવો તે પ્રશ્ન પણ તેમને મૂંઝવી જતો હોય છે. કારણ ઇન્ડીયામાં સમય કેમ વીતી જાય તેની કંઈજ ખબર ના પડે, પરતું અહી મિત્રો દુરદુર રહેતા હોય તેથી એકબીજાને ત્યાં જવા ટ્રાન્સપોર્ટેશન જરૂરી બને છે. વળી મોટા ભાગના પેરેન્ટ્સ જોબ કરતા હોય. આવા સમયમાં બાળકો ઘરે કંટાળી જાય છે. આથી અહી વેકેશનમાં ટીનેજર્સને જોબ કરવાનું સામાન્ય ગણાય છે. દરેક માટે જરૂરી નથી કે ડોલર કમાવવા જોબ કરવાની હોય. કેટલાય સમય પસાર કરવા અને વધારે શીખવા માટે જોબ કરતા હોય છે.

અહી કોઈ કામ માટે નાનમ નથી હોતી. આ વાત બાળકોને નાનપણથી સ્કુલ દરમિયાન શીખવવામાં આવે છે. અહી બાળકોને સ્કુલમાં અમુક અવર્સ ફરજીઆત વોલેન્ટર વર્કસ કરવાનું હોય છે. જેમાં તેમને કોમ્યુનીટી માટે મફત સેવા કરવાની રહે છે.
દરેક સ્કુલોના પ્રોગ્રામ અલગ અલગ હોય છે. જે પ્રમાણે ચર્ચ, હોસ્પિટલમાં કે સ્કુલમાં એક્સ્ટ્રા ટાઈમ રહીને મદદ કરવી ,ગેમ્સ હોય ત્યારે ફિલ્ડ વર્ક, ગેસ સ્ટેશન ઉપર કાર વોશ કરવું , કેન્ડી અને ન્યુઝપેપર સેલ કરવા અને મળતા ડોલર સ્કુલના ડોનેશન પ્રોગ્રામમાં આપવા હોય છે. આ બધું તેમને આવતી કાલ માટે તૈયાર થવાના ભાગ રૂપે હોય છે.
અમેરિકામાં સમર આવતા ટીનેજર્સ સમર જોબ માટે એપ્લીકેશન આપવા માંડે છે. અહી આવા બાળકોને જોબ અપાવતી કંપનીઓ પણ હોય છે. જેમના દ્વારા પાર્ટ ટાઈમ જોબ સહેલાઇ થી મળી જતી હોય છે. બેબી સીટીંગ થી લઇ ઓફિસમાં ફાઈલીગ કરવાનું , સ્ટોર્સમાં કેશ રજિસ્ટર ચલાવવાનું , વસ્તુઓની ગોઠવણીનું અને રેસ્ટોરન્ટમાં ઓર્ડર થી લઇ ટેબલ ક્લીન કરવા સુધીના કામ કરી બાળકો સમર વેકેશનમાં પોકેટ મની કમાઇ લેતા.

અહી ગર્લ્સ માટે સહુથી સારી સમર જોબ બેબી સીટીંગ કે પેટ-કેર ( પાળેલાં પ્રાણીઓની દેખરેખ માટે )ની હોય છે. કારણ સ્કુલ બંધ થતા બાળકો ઘરે રહેતા હોય છે પરંતુ તેમના પેરેન્ટ્સને તો જોબ ચાલુ રહેવાની. તેમાય અહીના રૂલ્સ પ્રમાણે ૧૩ વર્ષથી નાના બાળકોને એકલા ઘરે રાખી શકાય નહિ. માટે તેમની ટેકકેર કરવા કોઈની જરૂર પડે. આવા સમયમાં આજુ બાજુમાં રહેતા બાળકો આ કામ હોંશભેર કરતા હોય છે.
અત્યારે ચાલતા રીસેશનમાં રેગ્યુલર જોબ કરનારા માટે પણ કામ મેળવવું અઘરું થઈ ગયું છે ત્યારે ટીનેજર્સને સમર જોબ મળવી અધરી થઈ પડે છે . પહેલા બાળકો સમર જોબથી ઘણું કમાઈ લેતા અને પરિણામે ટીનેજર્સનો ખર્ચ આરામ થી નીકળી જતો. ૧૮ વર્ષના વિકીના પેરેન્ટ્સ સામાન્ય જોબ કરે છે. આથી તેને પોકેટ મની તરીકે વધારાના ડોલર મળતા નહોતા. આ ઉંમર એવી હોય છે કે હાથમાં ડોલર હોય કે ના હોય તેમને બધાજ મોજશોખ કરવા હોય છે. આથી તેમની માટે પાર્ટ ટાઈમ જોબ જરૂરી બની જાય છે. આ વર્ષે તેણે ૨૦ જગ્યાએ એપ્લીકેશન ભરી પછી એક કન્વીનીયન્સ સ્ટોરમાં કેશિયર ની જોબ મળી. તેના જણાવ્યા પ્રમાણે માત્ર ચાર જગ્યાએથી ઈન્ટરવ્યુ કોલ આવો હતો.
રેસ્ટોરન્ટમાં સમરજોબ મળવાના ચાન્સ વધારે હોય છે. જ્યાં ટીનેજર્સને હોસ્ટેસ થી લઇ સર્વર સુધીના કામ અપાય છે. કેટલાક તો પોતાની આગવી પ્રોડક્ટ બનાવી ઘેરઘેર સેલ કરવા પણ જતા હોય છે.
સમર જોબ માટે હું પણ મારી દીકરીઓને ઉત્સાહિત કરતી. કારણકે આ ત્રણ મહિના ઘરે બેસી રહે તેના કરતા કોઈ સારી જગ્યાએ જોબ કરાવી જોઈએ જેથી નવું કશુક શીખવા મળે. જોકે મારી આ સમજ મારી દીકરીએ બદલાવી છે તે પણ હું સ્વીકારું છું.

હમણા મારા ઘર પાસે એક નવી અપસ્કેલ રેસ્ટોરન્ટ ખુલી છે. જ્યાં મારી ૧૯ વર્ષની દીકરીએ સમરના બે મહિના માટે જોબ એપ્લીકેશન આપી. તેને ત્યાં હોસ્ટેસની જોબ મળી ગઈ. મને લાગ્યું કે આ જોબ તેની માટે બરાબર નથી. કારણ પૈસાનો અમારે કોઈ સવાલ નથી તેને સમય પસાર કરવા કામ કરવું હતું આથી મેં તેને બીજી કોઈ નોકરી કરવા સમજાવ્યું.
” બેટા આમ રેસ્ટોરન્ટમાં શું કામ કરવાનું ? કોઈ સારી જગ્યાએ કામ કર તો નવું શીખવા મળે સાથે સ્ટેટસ મળે.”
” મોમ કોઈ પણ કામ નાનું નથી હોતું જ્યાં સુધી તમારો સેલ્ફ્ર રીસ્પેક્ટ સચવાય રહે. અને હું તો આવનારા ગેસ્ટને તેમની જગ્યા બતાવવાનું કામ કરું છું. આતો સારું છે ને કોઈ ત્યાં ખોવાઈ નહિ જાય.” અને મારી દીકરી લુચ્ચું હસી પડી.
ત્યાર બાદ તે તેની લાઈફનો પહેલો પગાર લઈને ઘરે આવી
” મોમ મારો ફાસ્ટ પે ચેક ફોર યુ” ખુશીથી બોલતી હતી.
“બેટું, તારો આ પેચેક આપણે જરૂરીઆત વાળાને આપીશું ” મેં સમજાવ્યું .તો એ તરત માની ગઈ. પછી કહે મોમ આ મેં જરુરીઆતને હેલ્પ કરીને જ ભેગા કર્યા છે..” અને હું હસી પડી.
તે મને સમજાવતી હતી. કોઈ જાતની નાનમ કે શરમ તેની આંખોમાં નહોતી, પછી મને પણ તેની ઉપર પ્રાઉડ થઇ આવ્યું. અહી બાળકોને નાનપણ થી શીખવવામાં આવે છે કે કોઈ પણ જાતનું કામ નાનું નથી હોતું.

બદલાતા સમયની સાથે કોર્પોરેટ કંપનીઓમાં એકસ્પીરીયન્સ તરીકે પણ પાર્ટ ટાઈમ જોબ બહુ જરૂરી બની રહે છે.આ માટે આજના યુવાનો ખાસ સેલેરીની આશા વિના ફાઈલિંગ કરવા કે ઓફિસમાં રિસેપ્સનિસ્ટ, હોસ્પિટલમાં કે બીજા કોઈ પણ ફિલ્ડમાં કામ કરતા અચકાતા નથી
ટીનેજર્સ તેમના ફ્રી ટાઈમમાં કામ કરી શકે તે માટે કેટલીક જગ્યાએ ગવર્મેન્ટ દ્વારા જોબ માટેની ખાસ તકો ઉભી કરવામાં આવે છે. રિસોર્ટ, બીચ એરિયા, પાર્ક કે એમ્યુઝમેન્ટ પાર્ક અને કેટલીક ઓફિસોમાં તેમની માટે અલગ વ્યવસ્થા કરાવાય છે. શેલ્ટર હોમ અને સીઝનલ બીઝનેશમાં ખાસ કરીને આવા બાળકોને જોબ અપાય છે. કહેવાય છે નવરું મગજ શેતાનનું કારખાનું છે . તેમાય ટીનેજર અવસ્થા બહુ ચંચલ અને આક્રમક છે આથી તેમનું બીઝી રહેવું પણ જરૂરી છે પરિણામે સમર જોબ તેમની માટે જરૂરી બની રહે છે
રેખા વિનોદ પટેલ (યુએસએ)

19990488_1622282397806518_1293548286477752144_n

ટીનેજર્સ માટે વેકેશનમાં સમર જોબની જરૂરીઆત.
જુન થી સપ્ટેમ્બરનું પહેલું વિક અમેરિકામાં સ્કુલ કોલેજમાં વેકેશન ટાઈમ ગણાય. એક તરફ સ્કુલ વર્ષ પૂરું થવા આવે અને સમરની શરૂઆત હોય, આ બાળકો માટે સહુથી ગમતો ટાઈમ હોય છે. આ અઢીથી ત્રણ મહિના વેકેશન દરમિયાનનો ટાઈમ કેમ પસાર કરવો તે પ્રશ્ન પણ તેમને મૂંઝવી જતો હોય છે. કારણ ઇન્ડીયામાં સમય કેમ વીતી જાય તેની કંઈજ ખબર ના પડે, પરતું અહી મિત્રો દુરદુર રહેતા હોય તેથી એકબીજાને ત્યાં જવા ટ્રાન્સપોર્ટેશન જરૂરી બને છે. વળી મોટા ભાગના પેરેન્ટ્સ જોબ કરતા હોય. આવા સમયમાં બાળકો ઘરે કંટાળી જાય છે. આથી અહી વેકેશનમાં ટીનેજર્સને જોબ કરવાનું સામાન્ય ગણાય છે. દરેક માટે જરૂરી નથી કે ડોલર કમાવવા જોબ કરવાની હોય. કેટલાય સમય પસાર કરવા અને વધારે શીખવા માટે જોબ કરતા હોય છે.

અહી કોઈ કામ માટે નાનમ નથી હોતી. આ વાત બાળકોને નાનપણથી સ્કુલ દરમિયાન શીખવવામાં આવે છે. અહી બાળકોને સ્કુલમાં અમુક અવર્સ ફરજીઆત વોલેન્ટર વર્કસ કરવાનું હોય છે. જેમાં તેમને કોમ્યુનીટી માટે મફત સેવા કરવાની રહે છે.
દરેક સ્કુલોના પ્રોગ્રામ અલગ અલગ હોય છે. જે પ્રમાણે ચર્ચ, હોસ્પિટલમાં કે સ્કુલમાં એક્સ્ટ્રા ટાઈમ રહીને મદદ કરવી ,ગેમ્સ હોય ત્યારે ફિલ્ડ વર્ક, ગેસ સ્ટેશન ઉપર કાર વોશ કરવું , કેન્ડી અને ન્યુઝપેપર સેલ કરવા અને મળતા ડોલર સ્કુલના ડોનેશન પ્રોગ્રામમાં આપવા હોય છે. આ બધું તેમને આવતી કાલ માટે તૈયાર થવાના ભાગ રૂપે હોય છે.
અમેરિકામાં સમર આવતા ટીનેજર્સ સમર જોબ માટે એપ્લીકેશન આપવા માંડે છે. અહી આવા બાળકોને જોબ અપાવતી કંપનીઓ પણ હોય છે. જેમના દ્વારા પાર્ટ ટાઈમ જોબ સહેલાઇ થી મળી જતી હોય છે. બેબી સીટીંગ થી લઇ ઓફિસમાં ફાઈલીગ કરવાનું , સ્ટોર્સમાં કેશ રજિસ્ટર ચલાવવાનું , વસ્તુઓની ગોઠવણીનું અને રેસ્ટોરન્ટમાં ઓર્ડર થી લઇ ટેબલ ક્લીન કરવા સુધીના કામ કરી બાળકો સમર વેકેશનમાં પોકેટ મની કમાઇ લેતા.

અહી ગર્લ્સ માટે સહુથી સારી સમર જોબ બેબી સીટીંગ કે પેટ-કેર ( પાળેલાં પ્રાણીઓની દેખરેખ માટે )ની હોય છે. કારણ સ્કુલ બંધ થતા બાળકો ઘરે રહેતા હોય છે પરંતુ તેમના પેરેન્ટ્સને તો જોબ ચાલુ રહેવાની. તેમાય અહીના રૂલ્સ પ્રમાણે ૧૩ વર્ષથી નાના બાળકોને એકલા ઘરે રાખી શકાય નહિ. માટે તેમની ટેકકેર કરવા કોઈની જરૂર પડે. આવા સમયમાં આજુ બાજુમાં રહેતા બાળકો આ કામ હોંશભેર કરતા હોય છે.
અત્યારે ચાલતા રીસેશનમાં રેગ્યુલર જોબ કરનારા માટે પણ કામ મેળવવું અઘરું થઈ ગયું છે ત્યારે ટીનેજર્સને સમર જોબ મળવી અધરી થઈ પડે છે . પહેલા બાળકો સમર જોબથી ઘણું કમાઈ લેતા અને પરિણામે ટીનેજર્સનો ખર્ચ આરામ થી નીકળી જતો. ૧૮ વર્ષના વિકીના પેરેન્ટ્સ સામાન્ય જોબ કરે છે. આથી તેને પોકેટ મની તરીકે વધારાના ડોલર મળતા નહોતા. આ ઉંમર એવી હોય છે કે હાથમાં ડોલર હોય કે ના હોય તેમને બધાજ મોજશોખ કરવા હોય છે. આથી તેમની માટે પાર્ટ ટાઈમ જોબ જરૂરી બની જાય છે. આ વર્ષે તેણે ૨૦ જગ્યાએ એપ્લીકેશન ભરી પછી એક કન્વીનીયન્સ સ્ટોરમાં કેશિયર ની જોબ મળી. તેના જણાવ્યા પ્રમાણે માત્ર ચાર જગ્યાએથી ઈન્ટરવ્યુ કોલ આવો હતો.
રેસ્ટોરન્ટમાં સમરજોબ મળવાના ચાન્સ વધારે હોય છે. જ્યાં ટીનેજર્સને હોસ્ટેસ થી લઇ સર્વર સુધીના કામ અપાય છે. કેટલાક તો પોતાની આગવી પ્રોડક્ટ બનાવી ઘેરઘેર સેલ કરવા પણ જતા હોય છે.
સમર જોબ માટે હું પણ મારી દીકરીઓને ઉત્સાહિત કરતી. કારણકે આ ત્રણ મહિના ઘરે બેસી રહે તેના કરતા કોઈ સારી જગ્યાએ જોબ કરાવી જોઈએ જેથી નવું કશુક શીખવા મળે. જોકે મારી આ સમજ મારી દીકરીએ બદલાવી છે તે પણ હું સ્વીકારું છું.

હમણા મારા ઘર પાસે એક નવી અપસ્કેલ રેસ્ટોરન્ટ ખુલી છે. જ્યાં મારી ૧૯ વર્ષની દીકરીએ સમરના બે મહિના માટે જોબ એપ્લીકેશન આપી. તેને ત્યાં હોસ્ટેસની જોબ મળી ગઈ. મને લાગ્યું કે આ જોબ તેની માટે બરાબર નથી. કારણ પૈસાનો અમારે કોઈ સવાલ નથી તેને સમય પસાર કરવા કામ કરવું હતું આથી મેં તેને બીજી કોઈ નોકરી કરવા સમજાવ્યું.
” બેટા આમ રેસ્ટોરન્ટમાં શું કામ કરવાનું ? કોઈ સારી જગ્યાએ કામ કર તો નવું શીખવા મળે સાથે સ્ટેટસ મળે.”
” મોમ કોઈ પણ કામ નાનું નથી હોતું જ્યાં સુધી તમારો સેલ્ફ્ર રીસ્પેક્ટ સચવાય રહે. અને હું તો આવનારા ગેસ્ટને તેમની જગ્યા બતાવવાનું કામ કરું છું. આતો સારું છે ને કોઈ ત્યાં ખોવાઈ નહિ જાય.” અને મારી દીકરી લુચ્ચું હસી પડી.
ત્યાર બાદ તે તેની લાઈફનો પહેલો પગાર લઈને ઘરે આવી
” મોમ મારો ફાસ્ટ પે ચેક ફોર યુ” ખુશીથી બોલતી હતી.
“બેટું, તારો આ પેચેક આપણે જરૂરીઆત વાળાને આપીશું ” મેં સમજાવ્યું .તો એ તરત માની ગઈ. પછી કહે મોમ આ મેં જરુરીઆતને હેલ્પ કરીને જ ભેગા કર્યા છે..” અને હું હસી પડી.
તે મને સમજાવતી હતી. કોઈ જાતની નાનમ કે શરમ તેની આંખોમાં નહોતી, પછી મને પણ તેની ઉપર પ્રાઉડ થઇ આવ્યું. અહી બાળકોને નાનપણ થી શીખવવામાં આવે છે કે કોઈ પણ જાતનું કામ નાનું નથી હોતું.

બદલાતા સમયની સાથે કોર્પોરેટ કંપનીઓમાં એકસ્પીરીયન્સ તરીકે પણ પાર્ટ ટાઈમ જોબ બહુ જરૂરી બની રહે છે.આ માટે આજના યુવાનો ખાસ સેલેરીની આશા વિના ફાઈલિંગ કરવા કે ઓફિસમાં રિસેપ્સનિસ્ટ, હોસ્પિટલમાં કે બીજા કોઈ પણ ફિલ્ડમાં કામ કરતા અચકાતા નથી
ટીનેજર્સ તેમના ફ્રી ટાઈમમાં કામ કરી શકે તે માટે કેટલીક જગ્યાએ ગવર્મેન્ટ દ્વારા જોબ માટેની ખાસ તકો ઉભી કરવામાં આવે છે. રિસોર્ટ, બીચ એરિયા, પાર્ક કે એમ્યુઝમેન્ટ પાર્ક અને કેટલીક ઓફિસોમાં તેમની માટે અલગ વ્યવસ્થા કરાવાય છે. શેલ્ટર હોમ અને સીઝનલ બીઝનેશમાં ખાસ કરીને આવા બાળકોને જોબ અપાય છે. કહેવાય છે નવરું મગજ શેતાનનું કારખાનું છે . તેમાય ટીનેજર અવસ્થા બહુ ચંચલ અને આક્રમક છે આથી તેમનું બીઝી રહેવું પણ જરૂરી છે પરિણામે સમર જોબ તેમની માટે જરૂરી બની રહે છે
રેખા વિનોદ પટેલ (યુએસએ)

 

 

“ના બોલવામાં નવ ગુણ”- રેખા પટેલ( વિનોદિની)

ના ગમતી વાતોથી દૂર રહેવું જોઈએ. અથવાતો તેને નજરઅંદાજ કરી દેવી જોઈએ.
સામાન્ય રીતે ટકોર કોઈને ગમતી નથી. કારણ સામા પક્ષે ટકોર કરનારના ભાવ નથી જોવાતા માત્ર આપણે ટોક્યાં એવો ભાવ મન ઉપર લેવાય છે. અને આવી સ્થિતિમાં વ્યક્તિ પોતાની ભૂલ કબૂલ કરવાનું છોડી બીજાના દોષ જોવાનું શરૂ કરી દેતી હોય છે, પરિણામે સંબંધોમાં તિરાડો ઉભી થવાની શક્યતાઓ રચાઈ જતી હોય છે.
આ બધું જો ટેમ્પરરી હોય તો બહુ હાનિકારક નથી પરંતુ જો વાત કાયમને માટે મન ઉપર લેવાઈ જાય તો મીઠા મધ જેવા લાગતા સંબંધોમાં કહોવાટનો કીડો ઘર કરી જાય છે. વધારે કરી અહીં પારકાં પોતાનાં ભેદ પણ પરખાઈ જતો હોય છે.

આપણાં પોતાના બાળકોને જ્યારે તેમની ભૂલ બદલ ટોકીયે ત્યારે તેમના તરફનો કોઈ ખરાબ ભાવ નથી હોતો, માત્ર તેમની ભૂલ સમજાવવાનો પ્રયાસ હોય છે. છતાંય મા બાપને સમજતા તેઓને વાર લાગે છે. તો પછી સગા સબંધીઓ કે મિત્રો માટે આવી સ્થિતિ હોવી સામાન્ય ગણાય. માટે આવી કોઈ અણગમતી સ્થિતિમાં સ્થિતપ્રજ્ઞ રહેવું વધારે ડહાપણ ભર્યું ગણાય.

“ટકોર ત્યાંજ કરવી જોઈએ જે તમને,તમારી સાચી લાગણીઓને સમજી શકે. ટકોરમાં રહેલાં ભાવને સમજી શકે. ”

19905344_1623911450976946_7448627052924981379_n

 

19702255_1616082935093131_3987256110666816070_nજીવનમાં મસ્તીની હસ્તી કેટલી જરૂરી?- રેખા પટેલ (વિનોદિની)

મસ્તી વિનાનું જીવન એટલે સુકી નદીનો પટ, જ્યાં માત્ર ભવ્ય ભૂતકાળની વાતોજ રહેલી હોય, જેની આજ સાવ નીરસ અને કોરી જણાય છે. આવું જીવન જીવતા લોકો જાણે પરાણે ઢસરડા કરતાં હોય તેવું લાગે છે.

કેટલાક કહે છે અમને સાદી અને સરળ લાઈફ ગમે. હા! આવી પણ જીંદગીને મઝાથી જીવી શકાય છે. પરંતુ તેમાય પસંદગીની જીંદગી પ્રમાણે આનંદ અને મસ્તીનો હળવો સંચાર તો જોઈએ.

ઉજ્જળ વગડાને સજીવન કરવા માટે જેમ વરસાદી એકાદ ઝાપટું પુરતું હોય છે. તેમ એકધાર્યા સુકા ચાલતા જીવનમાં મસ્તીનો એકાદ ધબકાર પણ જરૂરી છે. મસ્તીને બહાર શોધવાની જરૂર નથી. દરેકની અંદર એક બાળક છેવટ સુધી જીવતું હોય છે. બસ તેને બહાર લાવવાની જરૂર છે. આવા સમયે ખોટો દંભ અને મોટાઈ છોડી તેને થોડીવાર જીવી લેવા દ્યો. આપોઆપ મસ્તીનો માહોલ રચાઈ જશે.

આ બધું કરવા માટે કંઈ મોટા પ્લાન કરવાની જરૂર નથી. ઘર આંગણે રમતા બાળકો સાથે થોડીક રમતો રમો, એકલા પાડો ત્યારે જોરજોર થી મસ્તી ભર્યા ગીતો લલકારો, વરસાદી મૌસમમાં છત્રી છોડી ચાલવા નીકળી જાવ. નજીકના બગીચામાં હિંચકે ઝૂલો. કે પછી મિત્રો સાથે કોઈ નાનકડી પીકનીક ગોઠવો. મસ્તીની બે ચાર પળો જીવનને ઉલ્લાસથી ભરી જશે અને જીવન ખુશીઓથી છલકાઈ જશે.
અહી શરત માત્ર એટલી કે “આ સમયે તમે કોણ છો એનો ખોટો દેખાડો ઘરે મુકીને જવો”

 

પિતાનું કવચ અને કડપ

પિતાનું કવચ અને કડપ- રેખા પટેલ (વિનોદિની)
આજ સુધી લખાએલા એક હજાર પુસ્તકોમાં “મા” ઉપર ૯૦૦ પુસ્તકો કે નિબંધ મળી આવશે. જયારે પિતા ઉપર બહુ ઓછું લખાણ જોવા મળશે.
શું બાળકના ભરણ પોષણ અને પ્રગતિમાં પિતાનો કોઈ ફાળો નથી?
આ પ્રશ્નનો જવાબ દરેકે પોતાને પૂછવો રહ્યો. હા સાચી વાત છે. બાળક માના અસ્તિત્વનો ભાગ છે, તો એ પિતાનો અંશ છે. મા જન્મ આપે છે તો પિતા જીંદગી બક્ષે છે. મા ગુરુ છે તો પિતા હાથ ઝાલી રસ્તો સૂચવનાર જીવનરથનો સારથી છે. આપણા રથને યોગ્ય દિશામાં લઇ જવા માટે આ સારથી ક્યારેક ઢીલ આપે છે તો ક્યારેક લગામ કસીને ખેંચે છે. આપણે તેની ખેચાએલી લગામને પિતાની કડપ માની લઈએ છીએ. પરંતુ હકીકતમાં એ તેમની આપણા ભવિષ્ય પ્રત્યેની તેની ચિંતા અને લગાવ માત્ર છે. આખો દિવસ બહાર કામ કરીને ઘર અને બાળકો માટે કમાણી કરીને આવતા પિતાને સાંજે આરામ અને શાંતિની જરૂર પડે છે. છતાં પણ એ પોતાનો થાક ભૂલી બાળકની દિનચર્યા ઉપર ઘ્યાન આપે સલાહ આપે કે પછી કડક વર્તન દાખવે એ શું અનહદ પ્રેમનું ઉદાહરણ નથી?
મા પોતે ભૂખી રહી બાળકને કોળીયો ખવરાવે છે ત્યારે એ ભૂલવું પણ ભૂલ ભરેલું હોય છે કે પિતા બાળકને ભૂખ્યો રાખી ખાઈ શકે છે. યુવાનીમાં જે પુરુષ પોતાના મોજશોખ અને રંગીનીયાને દુનિયા માનતો હોય છે તેજ એક પિતા બનતા સાવ બદલાઈ જાય છે. તેની સહુ પહેલી પ્રાથમિકતા તેનું બાળક બની જાય છે.
પિતાના પ્રેમ અને ત્યાગને જરાય ઓછું નાં આકવું. પોતાના બધાજ શોખને એક બાજુ મૂકી પિતા બાળક અને તેની જનેતાનું રક્ષણ કરે છે. તેમના સપના પુરા કરવામાં પોતાના સ્વપ્નાઓને રાખમાં ભંડારી રાખે છે.
નિરાશ હતાશ બાળકને પિતાના સાનિધ્યમાં હુંફ મળે છે. દુર બેઠેલો દીકરો કે દીકરી જ્યારે બાલ્યાવસ્થામાં હોય ત્યારે મુશ્કેલીમાં મા સાંભળે છે. અને તેજ બાળકો જ્યારે યુવાનીમાં પગલાં માંડે ત્યારે વિષમ પરિસ્થિતિમાં તેમને પ્રથમ પિતા યાદ આવે છે. તેના મનમાં કાયમી ભરોસો હોય છે કે ભલે બધા દુર જાય પરંતુ મારા પિતા ગમેતેવા સંજોગોમાં પણ મારો સહારો બની સાથે રહેશે. સારા કે ખરાબ પ્રસંગોમાં જેમના માથા ઉપર પિતાનો હાથ રહે છે તેઓ ખરા અર્થમાં નશીબદાર છે. એથીજ તો પિતાને ઘરનો મોભ કહેવાય છે. એક બાપનો ખભો બાળકોના ભારથી ક્યારેય ઝૂકતો નથી. હા બાળકોનું ઓરમાયું વર્તન અને બેજવાબદારી તેમને યુવાનીમાં પણ તોડી શકે છે. મા રડીને કે દુઃખ જાહેર કરીને મનનો ભાર હળવો કરી લેતી હોય છે. જ્યારે એક પિતા પુરુષ છે તેને રડવાનો અધિકાર નથી એમ કહેતા સમાજમાં તે સઘળું દુઃખ લાવાની માફક પોતાની અંદર છુપાવી રાખે છે. તેની એ સ્થિતિ ખરેખર વિચારવા જેવી છે.
બાળક નાનું હોય કે યુવાન બને પરંતુ તેમની માટે પિતાની સહનશક્તિ અમાપ હોય છે. એક નાનો દાખલો હું અચૂક વર્ણવીશ. મારા લગ્ન સમયે મારા પિતાની ઉંમર પચાસ વર્ષ હતી. લગ્નના આગલા અઠવાડિયે તેમની તબિયત અચાનક બગાડવા લાગી. છેલ્લા દિવસોમાં હું અને મમ્મી જ્યારે મારી શોપિંગ કરીને ઘરે આવતા ત્યારે પપ્પા ઓસરીમાં અત્યંત દર્દ સહન કરતાં જોવા મળતા. છતાં અમને જોઈ ” લાવ બતાવ શું લાવી તું? તારું ગમતું બધું મળ્યું ને ? એવા પ્રશ્નો પૂછી બધું દુઃખ સંતાડી ખુશ થવાનો પ્રયત્ન કરતા. ત્યારે હું એ વાત નહોતી સમજી શકી કે કેવા દર્દ માંથી તે પસાર થતા હશે. લગ્ન પછી બીજા દિવસે હું ઘરે આવી, મને જોઈ તરત એ પલંગમાં બેઠા થઇ ગયા અને મારા માથા ઉપર હાથ ફેરવી સહુ પહેલા એજ પૂછ્યું કે ” તું ખુશ છે ને? ત્યાં બધા તારી માટે પ્રેમ રાખે છે ને ? લગ્નના ચોથા દિવસે તેમને હોસ્પિટલ જતા રસ્તામાં પ્રાણ ત્યજી દીધા. આજે પણ એ દિવસો યાદ કરતા કંપી જાઉં છું. મારા વહાલા પપ્પાના દુઃખને નાં સમજી શકવાનું દુઃખ આજે પણ તીવ્રતાથી અનુભવું છું.
‘મારા લગ્નની ખુશી ડહોળાઈ ના જાય એ માટે બધું દુઃખ બહુ સિફતથી પચાવી ગયા હતા.’ મારી માટે પિતાનું મહત્વ હંમેશા વધારે રહ્યું છે.
ઓ પિતા તુંજ ઈશ્વર છે
બાળક માટે પરમેશ્વર છે.
તુજ થકી રોનક છે ચહેરે
મા સંગીત,તું સાથે સ્વર છે
ભુલભુલામણી મુંઝવે ત્યારે,
જીવન તુંજ પર અસ્વાર છે
ડેલાવર (યુએસએ)

 

સમર જોબ

ટીનેજર્સ માટે વેકેશનમાં સમર જોબની જરૂરીઆત.
જુન થી સપ્ટેમ્બરનું પહેલું વિક અમેરિકામાં સ્કુલ કોલેજમાં વેકેશન ટાઈમ ગણાય. એક તરફ સ્કુલ વર્ષ પૂરું થવા આવે અને સમરની શરૂઆત હોય, આ બાળકો માટે સહુથી ગમતો ટાઈમ હોય છે. આ અઢીથી ત્રણ મહિના વેકેશન દરમિયાનનો ટાઈમ કેમ પસાર કરવો તે પ્રશ્ન પણ તેમને મૂંઝવી જતો હોય છે. કારણ ઇન્ડીયામાં સમય કેમ વીતી જાય તેની કંઈજ ખબર ના પડે, પરતું અહી મિત્રો દુરદુર રહેતા હોય તેથી એકબીજાને ત્યાં જવા ટ્રાન્સપોર્ટેશન જરૂરી બને છે. વળી મોટા ભાગના પેરેન્ટ્સ જોબ કરતા હોય. આવા સમયમાં બાળકો ઘરે કંટાળી જાય છે. આથી અહી વેકેશનમાં ટીનેજર્સને જોબ કરવાનું સામાન્ય ગણાય છે. દરેક માટે જરૂરી નથી કે ડોલર કમાવવા જોબ કરવાની હોય. કેટલાય સમય પસાર કરવા અને વધારે શીખવા માટે જોબ કરતા હોય છે.

અહી કોઈ કામ માટે નાનમ નથી હોતી. આ વાત બાળકોને નાનપણથી સ્કુલ દરમિયાન શીખવવામાં આવે છે. અહી બાળકોને સ્કુલમાં અમુક અવર્સ ફરજીઆત વોલેન્ટર વર્કસ કરવાનું હોય છે. જેમાં તેમને કોમ્યુનીટી માટે મફત સેવા કરવાની રહે છે.
દરેક સ્કુલોના પ્રોગ્રામ અલગ અલગ હોય છે. જે પ્રમાણે ચર્ચ, હોસ્પિટલમાં કે સ્કુલમાં એક્સ્ટ્રા ટાઈમ રહીને મદદ કરવી ,ગેમ્સ હોય ત્યારે ફિલ્ડ વર્ક, ગેસ સ્ટેશન ઉપર કાર વોશ કરવું , કેન્ડી અને ન્યુઝપેપર સેલ કરવા અને મળતા ડોલર સ્કુલના ડોનેશન પ્રોગ્રામમાં આપવા હોય છે. આ બધું તેમને આવતી કાલ માટે તૈયાર થવાના ભાગ રૂપે હોય છે.
અમેરિકામાં સમર આવતા ટીનેજર્સ સમર જોબ માટે એપ્લીકેશન આપવા માંડે છે. અહી આવા બાળકોને જોબ અપાવતી કંપનીઓ પણ હોય છે. જેમના દ્વારા પાર્ટ ટાઈમ જોબ સહેલાઇ થી મળી જતી હોય છે. બેબી સીટીંગ થી લઇ ઓફિસમાં ફાઈલીગ કરવાનું , સ્ટોર્સમાં કેશ રજિસ્ટર ચલાવવાનું , વસ્તુઓની ગોઠવણીનું અને રેસ્ટોરન્ટમાં ઓર્ડર થી લઇ ટેબલ ક્લીન કરવા સુધીના કામ કરી બાળકો સમર વેકેશનમાં પોકેટ મની કમાઇ લેતા.

અહી ગર્લ્સ માટે સહુથી સારી સમર જોબ બેબી સીટીંગ કે પેટ-કેર ( પાળેલાં પ્રાણીઓની દેખરેખ માટે )ની હોય છે. કારણ સ્કુલ બંધ થતા બાળકો ઘરે રહેતા હોય છે પરંતુ તેમના પેરેન્ટ્સને તો જોબ ચાલુ રહેવાની. તેમાય અહીના રૂલ્સ પ્રમાણે ૧૩ વર્ષથી નાના બાળકોને એકલા ઘરે રાખી શકાય નહિ. માટે તેમની ટેકકેર કરવા કોઈની જરૂર પડે. આવા સમયમાં આજુ બાજુમાં રહેતા બાળકો આ કામ હોંશભેર કરતા હોય છે.
અત્યારે ચાલતા રીસેશનમાં રેગ્યુલર જોબ કરનારા માટે પણ કામ મેળવવું અઘરું થઈ ગયું છે ત્યારે ટીનેજર્સને સમર જોબ મળવી અધરી થઈ પડે છે . પહેલા બાળકો સમર જોબથી ઘણું કમાઈ લેતા અને પરિણામે ટીનેજર્સનો ખર્ચ આરામ થી નીકળી જતો. ૧૮ વર્ષના વિકીના પેરેન્ટ્સ સામાન્ય જોબ કરે છે. આથી તેને પોકેટ મની તરીકે વધારાના ડોલર મળતા નહોતા. આ ઉંમર એવી હોય છે કે હાથમાં ડોલર હોય કે ના હોય તેમને બધાજ મોજશોખ કરવા હોય છે. આથી તેમની માટે પાર્ટ ટાઈમ જોબ જરૂરી બની જાય છે. આ વર્ષે તેણે ૨૦ જગ્યાએ એપ્લીકેશન ભરી પછી એક કન્વીનીયન્સ સ્ટોરમાં કેશિયર ની જોબ મળી. તેના જણાવ્યા પ્રમાણે માત્ર ચાર જગ્યાએથી ઈન્ટરવ્યુ કોલ આવો હતો.
રેસ્ટોરન્ટમાં સમરજોબ મળવાના ચાન્સ વધારે હોય છે. જ્યાં ટીનેજર્સને હોસ્ટેસ થી લઇ સર્વર સુધીના કામ અપાય છે. કેટલાક તો પોતાની આગવી પ્રોડક્ટ બનાવી ઘેરઘેર સેલ કરવા પણ જતા હોય છે.
સમર જોબ માટે હું પણ મારી દીકરીઓને ઉત્સાહિત કરતી. કારણકે આ ત્રણ મહિના ઘરે બેસી રહે તેના કરતા કોઈ સારી જગ્યાએ જોબ કરાવી જોઈએ જેથી નવું કશુક શીખવા મળે. જોકે મારી આ સમજ મારી દીકરીએ બદલાવી છે તે પણ હું સ્વીકારું છું.

હમણા મારા ઘર પાસે એક નવી અપસ્કેલ રેસ્ટોરન્ટ ખુલી છે. જ્યાં મારી ૧૯ વર્ષની દીકરીએ સમરના બે મહિના માટે જોબ એપ્લીકેશન આપી. તેને ત્યાં હોસ્ટેસની જોબ મળી ગઈ. મને લાગ્યું કે આ જોબ તેની માટે બરાબર નથી. કારણ પૈસાનો અમારે કોઈ સવાલ નથી તેને સમય પસાર કરવા કામ કરવું હતું આથી મેં તેને બીજી કોઈ નોકરી કરવા સમજાવ્યું.
” બેટા આમ રેસ્ટોરન્ટમાં શું કામ કરવાનું ? કોઈ સારી જગ્યાએ કામ કર તો નવું શીખવા મળે સાથે સ્ટેટસ મળે.”
” મોમ કોઈ પણ કામ નાનું નથી હોતું જ્યાં સુધી તમારો સેલ્ફ્ર રીસ્પેક્ટ સચવાય રહે. અને હું તો આવનારા ગેસ્ટને તેમની જગ્યા બતાવવાનું કામ કરું છું. આતો સારું છે ને કોઈ ત્યાં ખોવાઈ નહિ જાય.” અને મારી દીકરી લુચ્ચું હસી પડી.
ત્યાર બાદ તે તેની લાઈફનો પહેલો પગાર લઈને ઘરે આવી
” મોમ મારો ફાસ્ટ પે ચેક ફોર યુ” ખુશીથી બોલતી હતી.
“બેટું, તારો આ પેચેક આપણે જરૂરીઆત વાળાને આપીશું ” મેં સમજાવ્યું .તો એ તરત માની ગઈ. પછી કહે મોમ આ મેં જરુરીઆતને હેલ્પ કરીને જ ભેગા કર્યા છે..” અને હું હસી પડી.
તે મને સમજાવતી હતી. કોઈ જાતની નાનમ કે શરમ તેની આંખોમાં નહોતી, પછી મને પણ તેની ઉપર પ્રાઉડ થઇ આવ્યું. અહી બાળકોને નાનપણ થી શીખવવામાં આવે છે કે કોઈ પણ જાતનું કામ નાનું નથી હોતું.

બદલાતા સમયની સાથે કોર્પોરેટ કંપનીઓમાં એકસ્પીરીયન્સ તરીકે પણ પાર્ટ ટાઈમ જોબ બહુ જરૂરી બની રહે છે.આ માટે આજના યુવાનો ખાસ સેલેરીની આશા વિના ફાઈલિંગ કરવા કે ઓફિસમાં રિસેપ્સનિસ્ટ, હોસ્પિટલમાં કે બીજા કોઈ પણ ફિલ્ડમાં કામ કરતા અચકાતા નથી
ટીનેજર્સ તેમના ફ્રી ટાઈમમાં કામ કરી શકે તે માટે કેટલીક જગ્યાએ ગવર્મેન્ટ દ્વારા જોબ માટેની ખાસ તકો ઉભી કરવામાં આવે છે. રિસોર્ટ, બીચ એરિયા, પાર્ક કે એમ્યુઝમેન્ટ પાર્ક અને કેટલીક ઓફિસોમાં તેમની માટે અલગ વ્યવસ્થા કરાવાય છે. શેલ્ટર હોમ અને સીઝનલ બીઝનેશમાં ખાસ કરીને આવા બાળકોને જોબ અપાય છે. કહેવાય છે નવરું મગજ શેતાનનું કારખાનું છે . તેમાય ટીનેજર અવસ્થા બહુ ચંચલ અને આક્રમક છે આથી તેમનું બીઝી રહેવું પણ જરૂરી છે પરિણામે સમર જોબ તેમની માટે જરૂરી બની રહે છે
રેખા વિનોદ પટેલ (યુએસએ)

 

 

ડાયાસ્પોરા ફિલિંગ્ઝ

 

ડાયાસ્પોરા ફિલિંગ્ઝ અને ડાયાસ્પોરા સાહિત્ય…રેખા પટેલ
વિદેશી સમાજ વચ્ચે દેશી વિદેશી સમજની મિશ્રણથી જે શાબ્દીક અને લેખન નિર્માણ પામે છે એ “ડાયાસ્પોરા સાહિત્ય” જે આજકાલ વિદેશી લેખકોની આગવી ઓળખ બની ગયું છે.
“ડાયાસ્પોરા” શબ્દનું મુળ જોવા જઇએ તો શ્રી કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીને યાદ કરવાં જોઇએ…આ શબ્દનો પ્રથમ ઉલ્લેખ મારી જાણ મૂજબ એમણે કર્યો હતો. તેઓ ૧૯૩૫માં ન્યૂયૉર્ક યુનિવર્સિટીમાંથી સમાજશાસ્ત્ર અને અર્થશાસ્ત્ર વિષયોમાં એમ.એ. ૧૯૩૬માં કોલંબિયા યુનિવર્સિટીની ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ જર્નાલિઝમમાંથી એમ.એસ. થયાં પછી એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી સમાજશાસ્ત્ર અને રાજ્કીય તત્વજ્ઞાનના વિષયોમાં અભ્યાસ કરી પીએચ.ડી થયાં ત્યાર બાદ તેમના લેખનમાં આ શબ્દનો ઉલ્લેખ જોવાં મળે છે.
થોડા વર્ષો પહેલા આ “ડાયાસ્પોરા” શબ્દથી લગભગ બધા અજાણ હતા. આજે આ શબ્દ વિદેશમાં વસતા લેખકોની આજુબાજુ એક વર્તુળનો ઘેરાવો બની તેમની અલગ ઓળખ બનાવી રહ્યું છે. આ શબ્દને સાચા અર્થમાં ઓળખવાનો મારો પણ પ્રયાસ હજુ ચાલુ છે.
વિદેશમાં સ્થાયી થવા માટે માણસ પોતાનાં દેશની અને વતનની માયા, વિચારો અને સંસ્કૃતિને વતનમાં છોડીને જાય છે, ત્યારે જ્યાં તેનો ઉછેર થયો છે એ સ્થળ, કર્મ અને સમાજની તથાં આજુબાજુની બધી જીવંતતાને વિચારોમાં ભરીને એ દરિયા પાર લઈને આવે છે. આવા સમયે તેઓ બંને સંસ્કૃતિને એક સાથે જીવતા હોય છે. માત્ર રહેઠાણ કે પહેરવેશ બદલવાથી અંતરાત્મા બદલાતો નથી,પણ એમનાં વિચારોમાં થોડો ઘણો ફેરફાર અવશ્ય નોંધાય છે. નાં તો એ સંપૂર્ણપણે દેશને ભૂલી શકે છે કે નાં વિદેશી રીતરીવાજો અને પરંપરા સાથે એકરૂપ થઇ શકે છે. આવા સમયે જે માણસ લખીને લાગણીઓ વ્યક્ત કરી શકે છે એમનાં શબ્દોમાં બે વિભિન્ન સંસ્કૃતિનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. અને એક નવીન સંયોજનનો જન્મ થાય છે. આ બે અલગ સંસ્કૃતિ અને એકરૂપતાને જોડતાં જે લાગણીઓ જન્મે છે એ જ ડાયસ્પોરા ફીલિંગ્સ.
આ પ્રકારનું લખાણ ઈન્ટનેટ અને સોશ્યલ મીડીયાના વપરાશ સાથે વધતું ચાલ્યું છે. એ પહેલા દેશથી દૂર રહેતાં લેખકો તેમની લાગણીઓને પોતાના સુધી સીમિત રાખતા હતા. પરંતુ હવે મનમાં ઉઠતી લાગણીઓને સોશ્યલ મીડિયા ઉપર વહેતી કરતા થયા અને બીજાઓની નજરે તેમની ભાવના દેખાતી થઈ. પરિણામે તેમનું દેશી વિદેશી મિક્સ ફીલિંગ્સ અને લખાણ લોક નજરે આવ્યું. જેને ડાયસ્પોરા રાઈટીંગ થી નવાજવામાં આવ્યું.
શરૂઆતમાં દેશની યાદ બહુ તીવ્રતાથી સતાવે છે. પરંતુ સમય જતા એ મીઠી યાદ બની રહી જાય છે. છતાં પણ એ માટીની મહેક,એ હવાને કોઈ ભૂલી શકતાં નથી. ગમે એટલા મોટા થઈયે તો પણ જેમ માની મમતા નથી ભૂલી શકાતી તેવી જ રીતે બરાબર જૂની લાગણીઓ વ્યક્તિને જકડી રાખે છે. હું માનું છું ગઈકાલની સંવેદનાં અને આજના વિચારોનો સંગમ એક થઈને ડાયાસ્પોરા સાહિત્યનો જન્મ થાય છે.
મને, સમયના થર ચડી ગયા
હિન્દ મહાસાગર છોડયાને,
અને એટલાન્ટીક ઓસન ઓળંગ્યાને !
હજુય વરસાદની ઝરમર સાથે
માટીની મહેક સુંઘવા હું લાંબો શ્વાસ ખેચું છું.
વહેલી સવારની મંદિરનો ધંટારવ
સંઘ્યા ટાણે થતી આરતીનો ગુંજરવ
સાંભળવા મારા કાનને સરવા કરું છું.
બંધ બારીની આરપાર પેલા ખરતા તારાને ,
હું હજુય શોઘ્યાં કરું છું…
ડાયાસ્પોરા લેખન એટલે નવી સફર, નવા સ્ટેન્ડ પોઈન્ટ ઓફ વ્યુ વચ્ચે ઓરીજીનલ વિચારોની કશ્મકશ સાથે સમન્વયતા. જાણે કે આલીશાન હોટલમાં બેસીને ધુળીયા રસ્તા ઉપરની રેંકડીમાં બનતી ચ્હા કેન્ટીનની ચાની ઝંખના.. પરદેશી પરદેશમાં રહીને તેમની સંસ્કૃતિને સાચવતા કપડાં, મરી મસાલા વચ્ચે દેશમાંથી ભરાઈને આવેલી સુગંધને પણ આલેખે છે.
પરદેશમાં દેશનાં ભૂતકાળ માટેનો ઝુરાપો, અને વર્તમાનના જીવન સાથેનું મિશ્રણ એક થાય ત્યારે ડાયાસ્પોરા ફીલિંગનો જન્મ થાય છે. સામાન્ય સમજ અને વિચારો કરતાં તેમની કવિતા,વાર્તાઓ અને લખાણમાં અલગતા જોવા મળે છે. પરિણામે તેનું મહત્વ અલગ હોય છે. આવા લખાણમાં પોતાના ખોવાતા જતા અતીત્વને જકડી રાખવાની કશ્મકશ પણ ચોખ્ખી જણાઈ આવે છે.
પાંચ વર્ષ પછી મા અમેરિકા આવી,
ગળે વળગી બહુ વહાલ કર્યું,
ખુશીના બે આંસુ પણ છલકાઈ પડયા.
જ્યારે તેમણે સાથે લાવેલી બેગ ખોલી,
ત્યારે…. હજારો માઈલ ભીંસાઈને આવેલી
દેશની હવા મારા શ્વાસમાં ભરાઈ ગઈ.
નાં હું રડી શકી નાં ખુશ થઇ શકી.
એ હવાને પચાવતા ઘણી વાર લાગી.
આ સર્જનમાં પૂરેપૂરું સત્ય હોવું જરૂરી નથી, જરૂરી છે એમાંથી નીતરતી લાગણીઓનું પારદર્શક હોવું. જે વાંચનારને આજ માંથી સીધા ઉઠાવી કાલની કોઈ છુટેલી પળો સાથે સંપર્ક કરાવી આપે તેવું હોવું જરૂરી છે. આ એક વિચારોનો ત્રીભેટો ગણી શકાય. જ્યાં સંપૂર્ણતા ક્યાંય નથી અને સંપૂર્ણ સમર્પણની ભાવના દેખાય આવે છે. આજકાલ આમ પણ ફયુઝનનો જમાનો છે કદાચ આજ કારણે હશીખુશી સાથે છુપાએલી એક તડપ એક અધુરી વાસના ભેગી થઈને ડાયાસ્પોરા લાગણીઓને જન્મ આપે છે.
ડાયાસ્પોરા ફીલિંગ્સ એટલે કે દિવાળીના દિવસોમાં કોઈએ સરસ મઝાની પ્લેટમાં ચોક્ખા ઘીમાં તળેલાં ઘૂઘરા પીરર્સ્યા હોય, બહાર ઘીની સોડમ મઘમઘતી હોય અને તેમાંથી એક બટકું ભરતા અંદરથી તીખો ચટાકેદાર ભાખરવડીનો સ્વાદ મ્હોમાં આવી જાય, ત્યારે એ ગમતી છતાય કંઇક અધુરી ફીલિંગ્સ આપી જાય છે. બસ આવુજ કંઇક આ લેખનમાં અનુભવાતું હોય છે.
ડાયસ્પોરા રાઈટર્સની મનોસ્થિતિનું જો વિશ્લેષણ કરીએ તો, મોટા ભાગે લેખકો વિચારોના માઘ્યમથી લખતા હોય છે. છતાં પણ તેમના લખાણો ઉપર સ્થિતિ અને સંજોગો બહુ અગત્યનો ભાગ ભજવી જતા હોય છે. આજ કારણે વિદેશી લેખકોમાં આની અસર દેખાઈ આવે છે. અમેરિકામાં ફિલાડેલ્ફિયામાં રહેતા પન્ના નાયકની વિદેશીની, ગુલમ્હોરથી ડેફોડિલ્સ કાવ્ય સંગ્રહ લખ્યો જેમાં તેમને ચેરીબ્લોસમ અને ગુલમ્હોરને એક સાથે આલેખ્યા છે અહી તેમની મિશ્રિત લાગણીઓ સ્પસ્ટ દેખાય છે.
આવી જ રીતે જાણીતા નાટ્યલેખક શ્રી મધુરાયનું ડાયાસ્પોરા વિશ્વ પણ આવીજ કંઈક વિચાર ધારાઓનું પરિણામ છે. જેમાં તેમની ગુજરાતી ઈંગ્લીશ ,ફ્રેંચ ભાષાના મિશ્રણથી થયેલું સર્જન અનોખું લાગે છે. તેમની વાર્તાઓમાં ગુજરાતનાં ગામડાં સાથે અમેરિકાની ભાષા, ભાવ અને રહેણીકરણીના આગવા નિરીક્ષણને કારણે સર્જાતું સાહિત્ય અલગ અંદાજનું લાગે છે.આવીજ કશ્મકશ અને દેશી વિદેશી લાગણીઓ આદીલ મન્સૂરીના ડાયસ્પોરા કાવ્ય સંગ્રહને વાંચતા અનુભવાય છે.
ગુજરાતી અંગ્રેજી સંમિશ્રિત કલ્ચરની બેવડી વિચારધારા ક્યારેક બહુ વેદનામય પણ બની જતી હોય છે. આવા સમયે ચારેબાજુ બધું છલોછલ હોવા છતાં ક્યારેક એકલાનો અનુભવ થઇ આવે છે. તેનું કારણ છે આ શરીરની અંદર રહેલા માંહ્યલાને તેના મૂળથી અલગ કરી બીજે સ્થાને રોપવામાં આવ્યો છે. તે દિવસે, અમેરિકાના નોર્થ ઇસ્ટમાં આવેલા ડેલાવર સ્ટેટમાં આવેલા મારા ઘરની બારી પાસે બેસી સવારના બાળ સુરજના કિરણોને મારા ઉપર ઝીલતાં હું લખવામાં મશગુલ હતી…
શિયાળાની ગુલાબી સવારમાં,
કુણા કુણા સુરજની ગરમી જેવો,
તારો ઉર્જા આપતો સ્નેહ….
કોણ જાણે આટલું લખતા, હું દેશના મારા એ ઘરની ઓસરીમાં પહોચી ગઈ, અને અનાયાસે આ ગ્લાસનું સ્લાઈડ ડોર ખોલાઈ ગયું . બહાર અડ્ડો જમાવી બેઠેલા ઝીરો ડીગ્રીનાં તાપમાનની ઠંડી હવા અડતાં હું પગથી માથા સુધી ધ્રુજી ઉઠી’ …..અને બીજી પંક્તિમાં લખાઈ ગયું

આજ, આભે રેફ્રીજરેટરમાં જમાવેલા,
આ “સુરજ બર્ફ” બનીને ,
મારા રુંએ રુંઆ કંપાવે છે.
આ દેશના ફળિયામાં કાલ્પનિક રીતે ગોઠવાઈને આલેખાઈ રહેલી લાગણીઓ જ્યારે અચાનક ઊંચકાઈને પરદેશની વાસ્તવિક આબોહવામાં આવી જાય છે. ત્યારે લખાઈ જતું આવું મિશ્ર લાગણીઓનું આલેખન એજ ડાયાસ્પોરા સાચી ફીલિંગ્સ….
રેખા પટેલ (વિનોદિની),
ડેલાવર (યુએસએ)
sakhi15@hotmail.com

 

ડાયાસ્પોરા ફિલિંગ્ઝ અને ડાયાસ્પોરા સાહિત્ય…રેખા પટેલ
વિદેશી સમાજ વચ્ચે દેશી વિદેશી સમજની મિશ્રણથી જે શાબ્દીક અને લેખન નિર્માણ પામે છે એ “ડાયાસ્પોરા સાહિત્ય” જે આજકાલ વિદેશી લેખકોની આગવી ઓળખ બની ગયું છે.
“ડાયાસ્પોરા” શબ્દનું મુળ જોવા જઇએ તો શ્રી કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીને યાદ કરવાં જોઇએ…આ શબ્દનો પ્રથમ ઉલ્લેખ મારી જાણ મૂજબ એમણે કર્યો હતો. તેઓ ૧૯૩૫માં ન્યૂયૉર્ક યુનિવર્સિટીમાંથી સમાજશાસ્ત્ર અને અર્થશાસ્ત્ર વિષયોમાં એમ.એ. ૧૯૩૬માં કોલંબિયા યુનિવર્સિટીની ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ જર્નાલિઝમમાંથી એમ.એસ. થયાં પછી એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી સમાજશાસ્ત્ર અને રાજ્કીય તત્વજ્ઞાનના વિષયોમાં અભ્યાસ કરી પીએચ.ડી થયાં ત્યાર બાદ તેમના લેખનમાં આ શબ્દનો ઉલ્લેખ જોવાં મળે છે.
થોડા વર્ષો પહેલા આ “ડાયાસ્પોરા” શબ્દથી લગભગ બધા અજાણ હતા. આજે આ શબ્દ વિદેશમાં વસતા લેખકોની આજુબાજુ એક વર્તુળનો ઘેરાવો બની તેમની અલગ ઓળખ બનાવી રહ્યું છે. આ શબ્દને સાચા અર્થમાં ઓળખવાનો મારો પણ પ્રયાસ હજુ ચાલુ છે.
વિદેશમાં સ્થાયી થવા માટે માણસ પોતાનાં દેશની અને વતનની માયા, વિચારો અને સંસ્કૃતિને વતનમાં છોડીને જાય છે, ત્યારે જ્યાં તેનો ઉછેર થયો છે એ સ્થળ, કર્મ અને સમાજની તથાં આજુબાજુની બધી જીવંતતાને વિચારોમાં ભરીને એ દરિયા પાર લઈને આવે છે. આવા સમયે તેઓ બંને સંસ્કૃતિને એક સાથે જીવતા હોય છે. માત્ર રહેઠાણ કે પહેરવેશ બદલવાથી અંતરાત્મા બદલાતો નથી,પણ એમનાં વિચારોમાં થોડો ઘણો ફેરફાર અવશ્ય નોંધાય છે. નાં તો એ સંપૂર્ણપણે દેશને ભૂલી શકે છે કે નાં વિદેશી રીતરીવાજો અને પરંપરા સાથે એકરૂપ થઇ શકે છે. આવા સમયે જે માણસ લખીને લાગણીઓ વ્યક્ત કરી શકે છે એમનાં શબ્દોમાં બે વિભિન્ન સંસ્કૃતિનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. અને એક નવીન સંયોજનનો જન્મ થાય છે. આ બે અલગ સંસ્કૃતિ અને એકરૂપતાને જોડતાં જે લાગણીઓ જન્મે છે એ જ ડાયસ્પોરા ફીલિંગ્સ.
આ પ્રકારનું લખાણ ઈન્ટનેટ અને સોશ્યલ મીડીયાના વપરાશ સાથે વધતું ચાલ્યું છે. એ પહેલા દેશથી દૂર રહેતાં લેખકો તેમની લાગણીઓને પોતાના સુધી સીમિત રાખતા હતા. પરંતુ હવે મનમાં ઉઠતી લાગણીઓને સોશ્યલ મીડિયા ઉપર વહેતી કરતા થયા અને બીજાઓની નજરે તેમની ભાવના દેખાતી થઈ. પરિણામે તેમનું દેશી વિદેશી મિક્સ ફીલિંગ્સ અને લખાણ લોક નજરે આવ્યું. જેને ડાયસ્પોરા રાઈટીંગ થી નવાજવામાં આવ્યું.
શરૂઆતમાં દેશની યાદ બહુ તીવ્રતાથી સતાવે છે. પરંતુ સમય જતા એ મીઠી યાદ બની રહી જાય છે. છતાં પણ એ માટીની મહેક,એ હવાને કોઈ ભૂલી શકતાં નથી. ગમે એટલા મોટા થઈયે તો પણ જેમ માની મમતા નથી ભૂલી શકાતી તેવી જ રીતે બરાબર જૂની લાગણીઓ વ્યક્તિને જકડી રાખે છે. હું માનું છું ગઈકાલની સંવેદનાં અને આજના વિચારોનો સંગમ એક થઈને ડાયાસ્પોરા સાહિત્યનો જન્મ થાય છે.
મને, સમયના થર ચડી ગયા
હિન્દ મહાસાગર છોડયાને,
અને એટલાન્ટીક ઓસન ઓળંગ્યાને !
હજુય વરસાદની ઝરમર સાથે
માટીની મહેક સુંઘવા હું લાંબો શ્વાસ ખેચું છું.
વહેલી સવારની મંદિરનો ધંટારવ
સંઘ્યા ટાણે થતી આરતીનો ગુંજરવ
સાંભળવા મારા કાનને સરવા કરું છું.
બંધ બારીની આરપાર પેલા ખરતા તારાને ,
હું હજુય શોઘ્યાં કરું છું…
ડાયાસ્પોરા લેખન એટલે નવી સફર, નવા સ્ટેન્ડ પોઈન્ટ ઓફ વ્યુ વચ્ચે ઓરીજીનલ વિચારોની કશ્મકશ સાથે સમન્વયતા. જાણે કે આલીશાન હોટલમાં બેસીને ધુળીયા રસ્તા ઉપરની રેંકડીમાં બનતી ચ્હા કેન્ટીનની ચાની ઝંખના.. પરદેશી પરદેશમાં રહીને તેમની સંસ્કૃતિને સાચવતા કપડાં, મરી મસાલા વચ્ચે દેશમાંથી ભરાઈને આવેલી સુગંધને પણ આલેખે છે.
પરદેશમાં દેશનાં ભૂતકાળ માટેનો ઝુરાપો, અને વર્તમાનના જીવન સાથેનું મિશ્રણ એક થાય ત્યારે ડાયાસ્પોરા ફીલિંગનો જન્મ થાય છે. સામાન્ય સમજ અને વિચારો કરતાં તેમની કવિતા,વાર્તાઓ અને લખાણમાં અલગતા જોવા મળે છે. પરિણામે તેનું મહત્વ અલગ હોય છે. આવા લખાણમાં પોતાના ખોવાતા જતા અતીત્વને જકડી રાખવાની કશ્મકશ પણ ચોખ્ખી જણાઈ આવે છે.
પાંચ વર્ષ પછી મા અમેરિકા આવી,
ગળે વળગી બહુ વહાલ કર્યું,
ખુશીના બે આંસુ પણ છલકાઈ પડયા.
જ્યારે તેમણે સાથે લાવેલી બેગ ખોલી,
ત્યારે…. હજારો માઈલ ભીંસાઈને આવેલી
દેશની હવા મારા શ્વાસમાં ભરાઈ ગઈ.
નાં હું રડી શકી નાં ખુશ થઇ શકી.
એ હવાને પચાવતા ઘણી વાર લાગી.
આ સર્જનમાં પૂરેપૂરું સત્ય હોવું જરૂરી નથી, જરૂરી છે એમાંથી નીતરતી લાગણીઓનું પારદર્શક હોવું. જે વાંચનારને આજ માંથી સીધા ઉઠાવી કાલની કોઈ છુટેલી પળો સાથે સંપર્ક કરાવી આપે તેવું હોવું જરૂરી છે. આ એક વિચારોનો ત્રીભેટો ગણી શકાય. જ્યાં સંપૂર્ણતા ક્યાંય નથી અને સંપૂર્ણ સમર્પણની ભાવના દેખાય આવે છે. આજકાલ આમ પણ ફયુઝનનો જમાનો છે કદાચ આજ કારણે હશીખુશી સાથે છુપાએલી એક તડપ એક અધુરી વાસના ભેગી થઈને ડાયાસ્પોરા લાગણીઓને જન્મ આપે છે.
ડાયાસ્પોરા ફીલિંગ્સ એટલે કે દિવાળીના દિવસોમાં કોઈએ સરસ મઝાની પ્લેટમાં ચોક્ખા ઘીમાં તળેલાં ઘૂઘરા પીરર્સ્યા હોય, બહાર ઘીની સોડમ મઘમઘતી હોય અને તેમાંથી એક બટકું ભરતા અંદરથી તીખો ચટાકેદાર ભાખરવડીનો સ્વાદ મ્હોમાં આવી જાય, ત્યારે એ ગમતી છતાય કંઇક અધુરી ફીલિંગ્સ આપી જાય છે. બસ આવુજ કંઇક આ લેખનમાં અનુભવાતું હોય છે.
ડાયસ્પોરા રાઈટર્સની મનોસ્થિતિનું જો વિશ્લેષણ કરીએ તો, મોટા ભાગે લેખકો વિચારોના માઘ્યમથી લખતા હોય છે. છતાં પણ તેમના લખાણો ઉપર સ્થિતિ અને સંજોગો બહુ અગત્યનો ભાગ ભજવી જતા હોય છે. આજ કારણે વિદેશી લેખકોમાં આની અસર દેખાઈ આવે છે. અમેરિકામાં ફિલાડેલ્ફિયામાં રહેતા પન્ના નાયકની વિદેશીની, ગુલમ્હોરથી ડેફોડિલ્સ કાવ્ય સંગ્રહ લખ્યો જેમાં તેમને ચેરીબ્લોસમ અને ગુલમ્હોરને એક સાથે આલેખ્યા છે અહી તેમની મિશ્રિત લાગણીઓ સ્પસ્ટ દેખાય છે.
આવી જ રીતે જાણીતા નાટ્યલેખક શ્રી મધુરાયનું ડાયાસ્પોરા વિશ્વ પણ આવીજ કંઈક વિચાર ધારાઓનું પરિણામ છે. જેમાં તેમની ગુજરાતી ઈંગ્લીશ ,ફ્રેંચ ભાષાના મિશ્રણથી થયેલું સર્જન અનોખું લાગે છે. તેમની વાર્તાઓમાં ગુજરાતનાં ગામડાં સાથે અમેરિકાની ભાષા, ભાવ અને રહેણીકરણીના આગવા નિરીક્ષણને કારણે સર્જાતું સાહિત્ય અલગ અંદાજનું લાગે છે.આવીજ કશ્મકશ અને દેશી વિદેશી લાગણીઓ આદીલ મન્સૂરીના ડાયસ્પોરા કાવ્ય સંગ્રહને વાંચતા અનુભવાય છે.
ગુજરાતી અંગ્રેજી સંમિશ્રિત કલ્ચરની બેવડી વિચારધારા ક્યારેક બહુ વેદનામય પણ બની જતી હોય છે. આવા સમયે ચારેબાજુ બધું છલોછલ હોવા છતાં ક્યારેક એકલાનો અનુભવ થઇ આવે છે. તેનું કારણ છે આ શરીરની અંદર રહેલા માંહ્યલાને તેના મૂળથી અલગ કરી બીજે સ્થાને રોપવામાં આવ્યો છે. તે દિવસે, અમેરિકાના નોર્થ ઇસ્ટમાં આવેલા ડેલાવર સ્ટેટમાં આવેલા મારા ઘરની બારી પાસે બેસી સવારના બાળ સુરજના કિરણોને મારા ઉપર ઝીલતાં હું લખવામાં મશગુલ હતી…
શિયાળાની ગુલાબી સવારમાં,
કુણા કુણા સુરજની ગરમી જેવો,
તારો ઉર્જા આપતો સ્નેહ….
કોણ જાણે આટલું લખતા, હું દેશના મારા એ ઘરની ઓસરીમાં પહોચી ગઈ, અને અનાયાસે આ ગ્લાસનું સ્લાઈડ ડોર ખોલાઈ ગયું . બહાર અડ્ડો જમાવી બેઠેલા ઝીરો ડીગ્રીનાં તાપમાનની ઠંડી હવા અડતાં હું પગથી માથા સુધી ધ્રુજી ઉઠી’ …..અને બીજી પંક્તિમાં લખાઈ ગયું

આજ, આભે રેફ્રીજરેટરમાં જમાવેલા,
આ “સુરજ બર્ફ” બનીને ,
મારા રુંએ રુંઆ કંપાવે છે.
આ દેશના ફળિયામાં કાલ્પનિક રીતે ગોઠવાઈને આલેખાઈ રહેલી લાગણીઓ જ્યારે અચાનક ઊંચકાઈને પરદેશની વાસ્તવિક આબોહવામાં આવી જાય છે. ત્યારે લખાઈ જતું આવું મિશ્ર લાગણીઓનું આલેખન એજ ડાયાસ્પોરા સાચી ફીલિંગ્સ….
રેખા પટેલ (વિનોદિની),
ડેલાવર (યુએસએ)
sakhi15@hotmail.com

 

ગ્ઝ અને ડાયાસ્પોરા સાહિત્ય…રેખા પટેલ
વિદેશી સમાજ વચ્ચે દેશી વિદેશી સમજની મિશ્રણથી જે શાબ્દીક અને લેખન નિર્માણ પામે છે એ “ડાયાસ્પોરા સાહિત્ય” જે આજકાલ વિદેશી લેખકોની આગવી ઓળખ બની ગયું છે.
“ડાયાસ્પોરા” શબ્દનું મુળ જોવા જઇએ તો શ્રી કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીને યાદ કરવાં જોઇએ…આ શબ્દનો પ્રથમ ઉલ્લેખ મારી જાણ મૂજબ એમણે કર્યો હતો. તેઓ ૧૯૩૫માં ન્યૂયૉર્ક યુનિવર્સિટીમાંથી સમાજશાસ્ત્ર અને અર્થશાસ્ત્ર વિષયોમાં એમ.એ. ૧૯૩૬માં કોલંબિયા યુનિવર્સિટીની ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ જર્નાલિઝમમાંથી એમ.એસ. થયાં પછી એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી સમાજશાસ્ત્ર અને રાજ્કીય તત્વજ્ઞાનના વિષયોમાં અભ્યાસ કરી પીએચ.ડી થયાં ત્યાર બાદ તેમના લેખનમાં આ શબ્દનો ઉલ્લેખ જોવાં મળે છે.
થોડા વર્ષો પહેલા આ “ડાયાસ્પોરા” શબ્દથી લગભગ બધા અજાણ હતા. આજે આ શબ્દ વિદેશમાં વસતા લેખકોની આજુબાજુ એક વર્તુળનો ઘેરાવો બની તેમની અલગ ઓળખ બનાવી રહ્યું છે. આ શબ્દને સાચા અર્થમાં ઓળખવાનો મારો પણ પ્રયાસ હજુ ચાલુ છે.
વિદેશમાં સ્થાયી થવા માટે માણસ પોતાનાં દેશની અને વતનની માયા, વિચારો અને સંસ્કૃતિને વતનમાં છોડીને જાય છે, ત્યારે જ્યાં તેનો ઉછેર થયો છે એ સ્થળ, કર્મ અને સમાજની તથાં આજુબાજુની બધી જીવંતતાને વિચારોમાં ભરીને એ દરિયા પાર લઈને આવે છે. આવા સમયે તેઓ બંને સંસ્કૃતિને એક સાથે જીવતા હોય છે. માત્ર રહેઠાણ કે પહેરવેશ બદલવાથી અંતરાત્મા બદલાતો નથી,પણ એમનાં વિચારોમાં થોડો ઘણો ફેરફાર અવશ્ય નોંધાય છે. નાં તો એ સંપૂર્ણપણે દેશને ભૂલી શકે છે કે નાં વિદેશી રીતરીવાજો અને પરંપરા સાથે એકરૂપ થઇ શકે છે. આવા સમયે જે માણસ લખીને લાગણીઓ વ્યક્ત કરી શકે છે એમનાં શબ્દોમાં બે વિભિન્ન સંસ્કૃતિનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. અને એક નવીન સંયોજનનો જન્મ થાય છે. આ બે અલગ સંસ્કૃતિ અને એકરૂપતાને જોડતાં જે લાગણીઓ જન્મે છે એ જ ડાયસ્પોરા ફીલિંગ્સ.
આ પ્રકારનું લખાણ ઈન્ટનેટ અને સોશ્યલ મીડીયાના વપરાશ સાથે વધતું ચાલ્યું છે. એ પહેલા દેશથી દૂર રહેતાં લેખકો તેમની લાગણીઓને પોતાના સુધી સીમિત રાખતા હતા. પરંતુ હવે મનમાં ઉઠતી લાગણીઓને સોશ્યલ મીડિયા ઉપર વહેતી કરતા થયા અને બીજાઓની નજરે તેમની ભાવના દેખાતી થઈ. પરિણામે તેમનું દેશી વિદેશી મિક્સ ફીલિંગ્સ અને લખાણ લોક નજરે આવ્યું. જેને ડાયસ્પોરા રાઈટીંગ થી નવાજવામાં આવ્યું.
શરૂઆતમાં દેશની યાદ બહુ તીવ્રતાથી સતાવે છે. પરંતુ સમય જતા એ મીઠી યાદ બની રહી જાય છે. છતાં પણ એ માટીની મહેક,એ હવાને કોઈ ભૂલી શકતાં નથી. ગમે એટલા મોટા થઈયે તો પણ જેમ માની મમતા નથી ભૂલી શકાતી તેવી જ રીતે બરાબર જૂની લાગણીઓ વ્યક્તિને જકડી રાખે છે. હું માનું છું ગઈકાલની સંવેદનાં અને આજના વિચારોનો સંગમ એક થઈને ડાયાસ્પોરા સાહિત્યનો જન્મ થાય છે.
મને, સમયના થર ચડી ગયા
હિન્દ મહાસાગર છોડયાને,
અને એટલાન્ટીક ઓસન ઓળંગ્યાને !
હજુય વરસાદની ઝરમર સાથે
માટીની મહેક સુંઘવા હું લાંબો શ્વાસ ખેચું છું.
વહેલી સવારની મંદિરનો ધંટારવ
સંઘ્યા ટાણે થતી આરતીનો ગુંજરવ
સાંભળવા મારા કાનને સરવા કરું છું.
બંધ બારીની આરપાર પેલા ખરતા તારાને ,
હું હજુય શોઘ્યાં કરું છું…
ડાયાસ્પોરા લેખન એટલે નવી સફર, નવા સ્ટેન્ડ પોઈન્ટ ઓફ વ્યુ વચ્ચે ઓરીજીનલ વિચારોની કશ્મકશ સાથે સમન્વયતા. જાણે કે આલીશાન હોટલમાં બેસીને ધુળીયા રસ્તા ઉપરની રેંકડીમાં બનતી ચ્હા કેન્ટીનની ચાની ઝંખના.. પરદેશી પરદેશમાં રહીને તેમની સંસ્કૃતિને સાચવતા કપડાં, મરી મસાલા વચ્ચે દેશમાંથી ભરાઈને આવેલી સુગંધને પણ આલેખે છે.
પરદેશમાં દેશનાં ભૂતકાળ માટેનો ઝુરાપો, અને વર્તમાનના જીવન સાથેનું મિશ્રણ એક થાય ત્યારે ડાયાસ્પોરા ફીલિંગનો જન્મ થાય છે. સામાન્ય સમજ અને વિચારો કરતાં તેમની કવિતા,વાર્તાઓ અને લખાણમાં અલગતા જોવા મળે છે. પરિણામે તેનું મહત્વ અલગ હોય છે. આવા લખાણમાં પોતાના ખોવાતા જતા અતીત્વને જકડી રાખવાની કશ્મકશ પણ ચોખ્ખી જણાઈ આવે છે.
પાંચ વર્ષ પછી મા અમેરિકા આવી,
ગળે વળગી બહુ વહાલ કર્યું,
ખુશીના બે આંસુ પણ છલકાઈ પડયા.
જ્યારે તેમણે સાથે લાવેલી બેગ ખોલી,
ત્યારે…. હજારો માઈલ ભીંસાઈને આવેલી
દેશની હવા મારા શ્વાસમાં ભરાઈ ગઈ.
નાં હું રડી શકી નાં ખુશ થઇ શકી.
એ હવાને પચાવતા ઘણી વાર લાગી.
આ સર્જનમાં પૂરેપૂરું સત્ય હોવું જરૂરી નથી, જરૂરી છે એમાંથી નીતરતી લાગણીઓનું પારદર્શક હોવું. જે વાંચનારને આજ માંથી સીધા ઉઠાવી કાલની કોઈ છુટેલી પળો સાથે સંપર્ક કરાવી આપે તેવું હોવું જરૂરી છે. આ એક વિચારોનો ત્રીભેટો ગણી શકાય. જ્યાં સંપૂર્ણતા ક્યાંય નથી અને સંપૂર્ણ સમર્પણની ભાવના દેખાય આવે છે. આજકાલ આમ પણ ફયુઝનનો જમાનો છે કદાચ આજ કારણે હશીખુશી સાથે છુપાએલી એક તડપ એક અધુરી વાસના ભેગી થઈને ડાયાસ્પોરા લાગણીઓને જન્મ આપે છે.
ડાયાસ્પોરા ફીલિંગ્સ એટલે કે દિવાળીના દિવસોમાં કોઈએ સરસ મઝાની પ્લેટમાં ચોક્ખા ઘીમાં તળેલાં ઘૂઘરા પીરર્સ્યા હોય, બહાર ઘીની સોડમ મઘમઘતી હોય અને તેમાંથી એક બટકું ભરતા અંદરથી તીખો ચટાકેદાર ભાખરવડીનો સ્વાદ મ્હોમાં આવી જાય, ત્યારે એ ગમતી છતાય કંઇક અધુરી ફીલિંગ્સ આપી જાય છે. બસ આવુજ કંઇક આ લેખનમાં અનુભવાતું હોય છે.
ડાયસ્પોરા રાઈટર્સની મનોસ્થિતિનું જો વિશ્લેષણ કરીએ તો, મોટા ભાગે લેખકો વિચારોના માઘ્યમથી લખતા હોય છે. છતાં પણ તેમના લખાણો ઉપર સ્થિતિ અને સંજોગો બહુ અગત્યનો ભાગ ભજવી જતા હોય છે. આજ કારણે વિદેશી લેખકોમાં આની અસર દેખાઈ આવે છે. અમેરિકામાં ફિલાડેલ્ફિયામાં રહેતા પન્ના નાયકની વિદેશીની, ગુલમ્હોરથી ડેફોડિલ્સ કાવ્ય સંગ્રહ લખ્યો જેમાં તેમને ચેરીબ્લોસમ અને ગુલમ્હોરને એક સાથે આલેખ્યા છે અહી તેમની મિશ્રિત લાગણીઓ સ્પસ્ટ દેખાય છે.
આવી જ રીતે જાણીતા નાટ્યલેખક શ્રી મધુરાયનું ડાયાસ્પોરા વિશ્વ પણ આવીજ કંઈક વિચાર ધારાઓનું પરિણામ છે. જેમાં તેમની ગુજરાતી ઈંગ્લીશ ,ફ્રેંચ ભાષાના મિશ્રણથી થયેલું સર્જન અનોખું લાગે છે. તેમની વાર્તાઓમાં ગુજરાતનાં ગામડાં સાથે અમેરિકાની ભાષા, ભાવ અને રહેણીકરણીના આગવા નિરીક્ષણને કારણે સર્જાતું સાહિત્ય અલગ અંદાજનું લાગે છે.આવીજ કશ્મકશ અને દેશી વિદેશી લાગણીઓ આદીલ મન્સૂરીના ડાયસ્પોરા કાવ્ય સંગ્રહને વાંચતા અનુભવાય છે.
ગુજરાતી અંગ્રેજી સંમિશ્રિત કલ્ચરની બેવડી વિચારધારા ક્યારેક બહુ વેદનામય પણ બની જતી હોય છે. આવા સમયે ચારેબાજુ બધું છલોછલ હોવા છતાં ક્યારેક એકલાનો અનુભવ થઇ આવે છે. તેનું કારણ છે આ શરીરની અંદર રહેલા માંહ્યલાને તેના મૂળથી અલગ કરી બીજે સ્થાને રોપવામાં આવ્યો છે. તે દિવસે, અમેરિકાના નોર્થ ઇસ્ટમાં આવેલા ડેલાવર સ્ટેટમાં આવેલા મારા ઘરની બારી પાસે બેસી સવારના બાળ સુરજના કિરણોને મારા ઉપર ઝીલતાં હું લખવામાં મશગુલ હતી…
શિયાળાની ગુલાબી સવારમાં,
કુણા કુણા સુરજની ગરમી જેવો,
તારો ઉર્જા આપતો સ્નેહ….
કોણ જાણે આટલું લખતા, હું દેશના મારા એ ઘરની ઓસરીમાં પહોચી ગઈ, અને અનાયાસે આ ગ્લાસનું સ્લાઈડ ડોર ખોલાઈ ગયું . બહાર અડ્ડો જમાવી બેઠેલા ઝીરો ડીગ્રીનાં તાપમાનની ઠંડી હવા અડતાં હું પગથી માથા સુધી ધ્રુજી ઉઠી’ …..અને બીજી પંક્તિમાં લખાઈ ગયું

આજ, આભે રેફ્રીજરેટરમાં જમાવેલા,
આ “સુરજ બર્ફ” બનીને ,
મારા રુંએ રુંઆ કંપાવે છે.
આ દેશના ફળિયામાં કાલ્પનિક રીતે ગોઠવાઈને આલેખાઈ રહેલી લાગણીઓ જ્યારે અચાનક ઊંચકાઈને પરદેશની વાસ્તવિક આબોહવામાં આવી જાય છે. ત્યારે લખાઈ જતું આવું મિશ્ર લાગણીઓનું આલેખન એજ ડાયાસ્પોરા સાચી ફીલિંગ્સ….
રેખા પટેલ (વિનોદિની),
ડેલાવર (યુએસએ)
sakhi15@hotmail.com