RSS

“અમેરિકાની આજકાલ” લેખ.નં-૮..”રંગ ભેદ”

09 Aug

આજથી લગભગ બસ્સોથી વર્ષ પહેલા અમેરિકામાં રંગભેદનું પ્રમાણ વધુ હતું.એનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે એ વખતમાં અમેરિકાના આર્થિક વિકાસ માટે કામ કરી શકે એવા માણસોની જરૂર પડી હશે.કારણકે એ વખતે આઘુનિક યુગની મશીનરી નહોતી,અને એ વખતે પથ્થરોમાંથી રસ્તા કરી સકે તેવા સશક્ત માણસોની વધુ જરૂર હતી.ત્યારે ખાસ કરીને આફ્રિકાના દેશોમાંથી માણસોને કામની લાલચ અથવા પરાણે પકડીને અહીં લઇ આવવામાં આવતાં.જેમને ગુલામ પણ કહેવાતા હતા અને સમય જતા તેઓ અમેરિકામાં રહીને અહીના થઇને ભળી ગયા.

અમેરિકામાં કાયમી વસવાટ અને અમેરિકન નાગરીકત્વ પામવા માટે આ લોકોને રંગભેદ વિરુદ્ધ લડાઈ કરાવી પડી હતી.માર્ટીન લ્યુથરની એ રંગભેદની લડાઇને ક્યાંથી ભૂલી શકીએ..અહીંયાનાં કાળા લોકો માટે એ હીરો છે. ન્યાયની રીતે વિકસિત અમેરિકામાં વીસમી સદીના મઘ્યભાગ સુધી તેમને તેમના હકોથી વંચિત રહેવું પડ્યું હતું..આ બાબતને અમેરીકાની એક કાળી બાજુ કહી શકાય.

સહુ પ્રથમાં અશ્વેત મહીલા રોઝા મોન્ટગોમેરીએ ગોરા વ્યક્તિને બસમાં સીટ આપવાનો ઇનકાર કરીને વિદ્રોહ કર્યો હતો, તેણે અમેરિકન સિવિલ રાઇટ્સ ની લડતમાં પણ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. અમેરિકાની સંસદે તેમને ધ મધર ઓફ ફ્રીડમ મૂવમેન્ટ’ નામ આપ્યું હતું.

છેવટે માર્ટીન લ્યુથર કિંગની લડત પછી અશ્વેત અમેરિકન પ્રજાને કઈક અંશે સમાન હક પ્રાપ્ત થવાની તક ઉભી થઈ. આ લડતે અશ્વેત લોકો માટે આશાનું કિરણ જન્માવ્યું હતું. અમેરિકન સિવિલ રાઇટ્સ મૂવમેન્ટ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.અને આ ચળવળને અમેરિકાની સંસદે “ધ મધર ઓફ ફ્રીડમ મૂવમેન્ટ’ નામ આપ્યું હતું.

આજે વિશ્વભરમાં ગ્લોબલ વિલેજની વાતો થાય છે. વિશ્વમાંથી ગરીબીને હાંકી કાઢવા માટેની આ હાકલ છે.છતાં આમ જો જોવા જઈયે તો આખા વિશ્વમાં ક્યાય શાંતિ પ્રવર્તતી નથી
માણસ-માણસ વચ્ચે પ્રેમ નથી, આદર નથી. આજનો માણસ રંગ,જાતિ,દેશ,પ્રદેશના નામે મારો કાપોના રસ્તાને વધુ અપનાવે છે ત્યારે આવા વખતમાં અમેરિકાની રંગભેદ નીતિ ઉપર નજર નાખવું આવશ્યક છે.

હા સાચું છે કે શ્વેત અશ્વેત વચ્ચે એક અંતર કાયમ રહ્યું છતાં પણ થોડા ઘણા મનબેદને બાદ કરતા અહીની પ્રજા બહુ ઝડપથી બદલાવને અપનાવી લે છે.એજ્યુકેશનલ કે પ્રોફેશનલ બેક ગ્રાઉન્ડ્ઝ પર દુનિયાના જુદા – જુદા દેશોમાં કેટલાય લોકો રોજ અમેરિકાના જુદાજુદા એરપોર્ટ ઉપર ઠલવાય છે અને અહી આવતા દરેક પોતપોતાની જરૂરીયાત મુજબ ગોઠવાઈ જાય છે.

જ્યારે આપણા દેશમાં તો વર્ષોથી વસવાટ કરી રહેલા,આપણા ઘરઆંગણે વસતા લોકો સાથે એક અંતર આખીયે છીએ. આજે જ્યારે પણ ભારતમાં જાતિવાદની વાત આવે ત્યારે અમેરિકાની રંગભેદની વાત અચૂક થાય છે.પણ તે યોગ્ય નથી કારણકે અહીનો રંગભેદ તે શ્વેત અશ્વેત વચ્ચેનો છે.આ બંને અલગ પ્રજાતી છે.જે અલગ અલગ ખંડોમાંથી આવેલી હતી. શ્વેત પ્રજા મૂળ યુરોપના દેશોમાંથી આવીને અહી વસી હતી.જ્યારે અશ્વેત આફ્રિકાના દેશોમાંથી કામ કરવા લવાએલી પ્રજા હતી તેમનો રંગ રૂપ બોલી અને વિચારશક્તિ બધુજ સાવ ભિન્ન હતું આથી બંને વચ્ચે એક અંતર હોવું સ્વાભાવિક છે.

જ્યારે આપણા દેશમાં દેશમાં એક સરખા રંગ રૂપ અને બોલી વાળી આર્યવંશની પ્રજા વચ્ચે તો જુના સમય કાળથી બ્રામણ,વૈશ્ય,ક્ષત્રિય અને ક્ષુદ્ર એવા ચાર ભાગ પાડી દેવાયા હતા. પછી ઉચનીચ એવા જાતીય ભેદભાવ થયા અને એક સરખા દેખાવ અને એકજ ભૂમિના લોકો વચ્ચે અણગમાના બીજ રોપાયા.જુના સમયમાં ઉચ્ચવર્ણનાં લોકો સામે ક્ષુદ્ર સમાજનો માણસ પસાર થાય તો માથા પર ચપ્પલ મુકીને પસાર થવું પડતુ.હદ તો ત્યા સુધી થતી કે ઉચ્ચવર્ણ સિવાયનાં લોકોને ગામનાં કુવામાંથી પાણી સુધ્ધા ભરવાની મનાઇ હતી.

આ જાતીય ભેદભાવે હજારો વર્ષોથી માણસથી માણસને દુર કરવામાં ભાગ ઘણૉ મહત્વનો ભજવ્યો.ભારતમાં અટક ઉપરથી માણસનો વર્ગ નક્કી થાય છે કે એ કઈ કોમનો છે.એ જાણી શકાય છે.અને આ ઉપરથી તે સુદ્ર છે કે ઉજળીયાત છે એવા અણગમતા શબ્દોનો પ્રયોગ થાય છે.

જ્યારે અમેરિકામાં આ રીતે અટકનાં નામે વ્યવહારમાં કોઈ ઉચનીચ જેવું છે જ નહિ ,અહી સ્મિથ કાર્ટર પાર્કર કે જહોન્સન જેવી અટકો ઉપરથી કોઈની ઉચનીચ કે જાતી પ્રજાતિ નક્કી થતી નથી.આ દેશમાં લાખો લોકો બહારના જુદાજુદા દેશોમાંથી આવ્યા છે અને સમયાંતરે અહીના વતની બની ગયા છે.અને એક બીજી જ્ઞાતિઓ તથા વિભિન્ન પ્રજાતીના સાથેના આંતરવિવાહને કારણે હવે અમેરિકામાં મિક્સ પ્રજાની સંખ્યામાં ખાસ્સો એવો વધારો થયો છે. અને જેના પરિણામે અહી રંગભેદ ઘટતું જાય છે.

યુરોપના દેશોમાંથી અને ખાસ કરીને સ્પેનીશ પ્રજા આવી પછી અહી રશિયન, ગ્રીક, ઈટેલિયન, આઈરિશ,લાંબો વખત પછી એ અમેરિકન જ બની જાય છે.અલગ અલગ સંસ્કૃતિનું મિશ્રણ ક્યારેક નવીનતા અર્પી જાય છે.આજનું જાઝ સંગીત એ શ્વેત અશ્વેત સંસ્કૃતિનો સ્વમન્વય છે.અમેરિકામાં અમેરિકન આફ્રિકન લોકોએ યુરોપની હાર્મની અને આફ્રિકન સંગીતનો સમન્વય કરીને જગતને એક મધુર પ્રકારના સંગીતની ભેટ આપી છે

આજના યુગમાં ટેક્નોલોજી કે વિજ્ઞાનના કારણે વિશ્વ નાનું થતું જાય છે ઝડપી વિમાન વાહનવ્યવહારના કારણે સ્થળોની દૂરતા ઘટતી રહી છે.જેના કારણે દુનિયામાં એક ભેદરહિત માનવ સમાજ બન્યો હોવાનો ભાસ થાય છે.પરંતુ માનસિક રીતે ઘર કરી ગયેલો ભેદભાવ એક સહેજમાં છૂટતો નથી.

શ્વેત અને અશ્વેતની રંગથી લઇને રહેણીકરણીથી લઇને બોલી સુધી બધું અલગ છે.બીજુ એક કારણ છે અશ્વેત પ્રજા ગોરા લોકો જેવું સ્વચ્છ અને સુધડ રહેણીકરણી ધરાવતા નથી.વધારામાં અમુક વિસ્તારોમાં જ્યાં અશ્વેત પ્રજાઓ વસે છે.એ વિસ્તારોની સ્વચ્છતાનું ધોરણ જળવાતું નથી.શાંતિપ્રિય ગોરા લોકોને આવા વિસ્તારનાં કોલાહલ જરા પણ પંસદ નથી.આવા અનેક કારણોને ક્યારેક આંતર જ્ઞાતિઓ ઓછાવધતા કોમવાદના ઝગડા જોવા મળે છે.પરતું તે વધુ પડતા ભિન્નભિન્ન સોચ અને સમાજના આઘારે થતા હોય છે

આજે પણ પ્રાઈવેટ સ્કૂલો કોલેજોમાં ક્યારેક બે અલગ જૂથો પડેલા જોવા મળે છે.છતાં પણ આ પ્રમાણ નહીવત હોય છે.રમતગમત ક્ષેત્રે ,સંગીત ક્ષેત્રે આફ્રિકન અમેરિકન યુવકો ગજબનું પ્રભુત્વ ઘરાવે છે આથી હવે ઘણી ગોરી છોકારીઓમાં અશ્વેત યુવકોનું આકર્ષણ વધતું જાય છે.અને આના પરિણામે શ્વેત યુવતીઓ અશ્વેત યુવકોને બોય ફ્રેન્ડ બનાવવા લાગી છે. જોકે આ પ્રમાણમાં ગોરા યુવકો સાથે કાળી છોકરી ઓછી જોવા મળે છે પરતું હવે આ છોછ દિવસે દિવસે ઘટતો જાય છે.

આજ એક સચોટ ઉદાહારના છે કે અમેરિકા જેવા સુપરપાવર દેશનો વડો અશ્વેત છે ” બરાક ઓબામાં ”

“આપણે કહીએ છીએ કે ગામ હોય ત્યાં ઉકરડો રહેવાનો” અમેરિકામાં એક એવો વર્ગ પણ છે કે જેને કામ કરવામાં રસ નથી તેમને બસ મોજ મસ્તી માટે ડોલરની જરૂર છે.અને આવા લોકો પોતાના શોખ અને ડ્રગ્સની આદતને પોષવા માટે અમેરિકામાં રોબરી કરતા ફરે છે. આવા એક જૂથના કારણે બાકીના મહેનતકશ માણસો બદનામ થઈ જાય છે.આવા લોકો આખો દિવસ મજુરી કરી ઘંધો ચલાવે અને સમય અને તક મળતા રોબરી કારનારા ગન પોઈન્ટ ઉપર બધું લુંટી જાય છે.ત્યારે અવશ્ય પણે એક ઉશ્કેરાટ છવાઈ જાય છે.ક્યારેક વાત આટલાથી અટકતી નથી અને લુંટ કરનારના ગુસ્સા અને જુસ્સામાં દુકાનદારને કમોતે મરવું પડે છે.

આવા લૂટ કરનારા લોકો માં જેટલા અશ્વેત છે એટલા જ શ્વેત યુવાનો પણ છે.માત્ર રંગના કારણે ભેદભાવ કરવો યોગ્ય નથી.પણ હા તેમની હરકતોના કારણે ભેદભાવ કરવો પડે તો માન્ય છે.

અમેરિકામાં એક વાત મહત્વની છે કે અહી રાજકીય અને સરકારી ક્ષેત્રે રંગભેદને કારણે અશ્વેત કે બીજા દેશોમાંથી આવેલા સીટીઝન તરીકે વસતા અમેરિકનોને અન્યાય થતો નથી મોટી મોટી પોસ્ટ ઉપર લાયકાત પ્રમાણે જ તેમને કામ અપાય છે.

અહી તેમના રહેવાની જગ્યા અલગ અલગ હોય તેવું ક્યારેય હોતું નથી.પરતું હા સહુને પોતપોતાના જેવા સાથે વધુ બને તે પ્રમાણે કેટલીક જગ્યાઓમાં માત્ર અશ્વેત વસતા હોય છે ક્યારે કેટલીક જગ્યાઓમાં શ્વેત અમેરિકનોનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.અમેરિકા અશ્વેત લોકોના કારણે આજે “બ્રોન્કસ” પ્રખ્યાત થઇ ગયું છે.અને “બ્રોન્ક્સ”નાં નામ પરથી જેકીચેનની પ્રખ્યાત ફિલ્મ “રંબલ ઇન ધ બ્રોન્કસ” બની હતી.

પરદેશની રંગભેદની પીડા જેવો જ અનુભવ થાય છે તેવું નથી.ભારતમાં જ રહેતા ભારતીયોમાં પણ વાણિયા,બ્રાહમણ,પટેલ જેવી જ્ઞાતિનાં લોકો પોતાને ઉચ્ચ જ્ઞાતિના કહીને દલિત સમાજના લોકોને તેમનાથી દુર રાખે છે.તેમના રહેઠાણની નજીક રહેવાનું પસંદ કરતા નથી આજે પણ દલિતને ‘સારા’ એરિયામાં મકાન ભાડે મેળવવું દુર્લભ છે!જ્યારે અમેરિકામાં આવું કોઈ બંધન હોતું નથી.જે તે વ્યક્તિ પોતાની હેસિયત પ્રમાણે કોઇ પણ વિસ્તારમાં ધર બનાવી શકે છે અથવા ખરીદી શકે છે..

આ વાત પરથી અમુક આપણા ગુજરાતનાં અમુક કિસ્સાઓ યાદ આવે છે..અમુક શહેરમાં જ્યારે બહુમાળી ઇમારત બનતી હોય છે ત્યારે ફલેટ બુકિંગનાં સમયે અમુક ચોક્કસ જ્ઞાતિનાં લોકોને ફલેટ બુક કરવામાં આવતો નથી..આ પણ રંગભેદ કે જ્ઞાતિભેદનો એક વરવો પ્રકાર જ કહી શકાય.

આજે હું મારો ખુદનો અનુભવ અહી રજુ કરૂં છું ….. આજથી ચૉવીસ વર્ષ પહેલા જ્યારે હું અમેરિકામાં પહેલી વખત આવી ત્યારે મારું પહેલું ઘર એક એક અશ્વેતનાં પાડૉસમાં હતું. કારણકે અમાતો સ્ટોર એ એરિયામાં હતો.તેથી સ્ટોરની ઉપરના ભાગમાં આવેલા મકાનમાં અમે રહેતા હતા.

ચાર માઈલના વિસ્તારમાં એક ગોરાને જોવો મુશ્કેલ હતો.આ એરિયા બહુ રફ હતો લોકો અહી ઘોળા દિવસે આવતા ડરતા હતા.હું સાવ નવી આવેલી હોવાથી આ બધું જોઈ ડરતી હતી.પણ મારા પતિના કહેવા પ્રમાણે અહી બધા જ સારા છે અને મારા મિત્ર જેવા છે.અને એની વાત માની હું ઘીમે ઘીમે આ લોકો સાથે ગોઠવાતી ગઈ.ત્યાં હું એક વર્ષ રહી હતી પણ મને ક્યારેય કડવો અનુભવ થયો ન. ક્યારેક પાર્ટીમાંથી રાત્રે મોડા ઘરે આવતા અને મેં સોનાના દાગીના પહેર્યા હોય તો ત્યાં બેઠેલા યુવકો મને”યુ આર લુકિંગ પ્રિટી” કહીને વખાણ કરતા.અને ઉભા થઇને મારા જવાની જગ્યા કરી આપતા.મને ક્યારેય તે લોકોનો ડર લાગ્યો નહોતો

આમ રંગ ઉપરથી માણસના સ્વભાવનું નક્કી કરવું યોગ્ય નથી

રેખા વિનોદ પટેલ
ડેલાવર(યુએસએ)

Advertisements
 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: